“Το πέτρινο προσωπείο”, Ιστορικό μυθιστόρημα του Σταύρου Σταυρίδη

128 σελίδες, Εκδόσεις ΔΑΡΔΑΝΟΣ

Βασισμένο σε αληθινά γεγονότα που συνέβησαν πριν από τέσσερις αιώνες, καθώς σημειώνει με έμφαση και αφηγείται στις πρώτες του σελίδες ο συγγραφέας, το ιστορικό μυθιστόρημα του Σταύρου Κ. Σταυρίδη υπό τον τίτλο “το πέτρινο προσωπείο”, πιθανότατα είναι το καλύτερο μέχρι τώρα βιβλίο του Αγρινιώτη συγγραφέα, η πιο συναρπαστική ιστορία που έγραψε ποτέ. Και όμως αυτό το κορυφαίο για τη συγγραφική τέχνη του Σταυρίδη βιβλίο αδικήθηκε κατάφωρα από τον εκδότη του με το ουδέτερο εξώφυλλο, με το άψυχο οπισθόφυλλο και με τα περιττά πέτα, όπου καταναλώνει φλύαρα τους χώρους με χρώματα, χωρίς να μας δώσει κάπου σε μια γωνιά την πλούσια εργογραφία του συγγραφέα, ούτε καν ένα σύντομο βιογραφικό, μια φατσούλα ρε αδερφέ…

Κρίμα για τον σπουδαίο κατά τ’ άλλα Εκδοτικό Οίκο που, αν μη τι άλλο, όφειλε να σεβαστεί το έργο ενός συγγραφέα που η γραφή του τον κατατάσσει στη νατουραλιστική Σχολή που υπηρέτησε και ο μεγαλύτερος διηγηματογράφος της Γαλλίας, ο Γκυ Ντε Μωπασσάν (1850 – 1893).

Η ιστορία της Θεοδώρας που το παιδί της έγινε γενίτσαρος τα χρόνια της τουρκοκρατίας, θα έπρεπε να χαρακτηριστεί ως νουβέλα μάλλον, παρά ως μυθιστόρημα. Αλλ’ αυτό είναι μια απλή τεχνική παρατήρηση. Εκείνο που έχει σημασία, είναι ότι με το “πέτρινο προσωπείο” ο Σταυρίδης ξαναφέρνει στην λογοτεχνική επικαιρότητα τον ξεχασμένο μάλλον νατουραλισμό που γεννήθηκε στη Γαλλία στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου, κυρίως με τα έργα του Εμίλ Ζολά. “Η νατουραλιστική πεζογραφία είναι εξέλιξη της ρεαλιστικής και έχει πολλά κοινά σημεία με αυτήν, αφού ξεκινά, όπως και η ρεαλιστική, από την επιθυμία της απεικόνισης της πραγματικότητας με ακρίβεια και χωρίς ωραιοποίηση, αλλά διαφέρει ως προς το φιλοσοφικό υπόβαθρο που διακρίνεται πίσω από τα νατουραλιστικά έργα. Οι νατουραλιστές συγγραφείς πιστεύουν ότι η συμπεριφορά του ανθρώπου ρυθμίζεται από τους παράγοντες της κληρονομικότητας, του περιβάλλοντος και της πίεσης της στιγμής, με αποτέλεσμα οι ήρωες των έργων τους να παρουσιάζονται ως άτομα που δρουν με βάση τα εσωτερικά τους ένστικτα, κυρίως την πείνα και την σεξουαλική επιθυμία και υπό την επίδραση των κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών”.

Κάπου βέβαια διαφέρει ο Σταυρίδης: Στο “πέτρινο προσωπείο” διαφοροποιείται ως ένα βαθμό από τους νατουραλιστές. Είναι μια διαφοροποίηση που οφείλεται στην φυσική του ευγένεια, την συγγραφική του αρχοντιά. Αποφεύγει να μπει στην υπερβολικά λεπτομερή απόδοση της πραγματικότητας, όπως κάνουν οι γνήσιοι εκπρόσωποι του νατουραλισμού, οι οποίοι δεν αποφεύγουν ούτε καν τις βασανιστικές λεπτομέρειες των ιδιαίτερα βίαιων σκηνών. Η βίαιη σκηνή καταγράφεται από τον Σταυρίδη αφαιρετικά, είναι ένα “σκίτσο λέξεων”. Εκεί που συμπίπτει όμως με τον πυρήνα των νατουραλιστών, είναι το τραγικό τέλος, όπου ο ήρωας οδηγείται στην καταστροφή.

Υπό την έννοια αυτή ο Σταύρος Σταυρίδης είναι πολύ πιο κοντά στους Έλληνες πεζογρ&