Η “Πεντάμορφη” δεν είναι παραμύθι για παιδιά προσχολικής ή πρωτοσχολικής ηλικίας, αλλά για παιδιά 9+ (εννιά, συν) ένα παραμύθι με λιτή ασπρόμαυρη εικονογράφηση του Χρήστου Παπανίκου, προορισμένο να διαβάζεται από γονείς, παππούδες, θείους, νονούς και, φυσικά, δασκάλους. Αν αρέσει σ’ αυτούς, ΑΝ αυτοί το κρίνουν κατάλληλο, ε, ας το δώσουν και στα παιδιά ή στ’ ανίψια ή στα εγγόνια ή στους μαθητές τους αντίστοιχα, να το διαβάσουν, να γνωρίσουν το παραμύθια που είχαμε και χάσαμε…
Το βιβλίο σχεδιάστηκε όπως “το μαγικό χτενάκι”: Μαλακό εξώφυλλο για να είναι ελαφρύ κατά το βάρος, να κρατιέται χωρίς κόπο στα χέρια του αναγνώστη, με πέτα για να μη χάνει ο αναγνώστης τη σελίδα στην οποία σταμάτησε γι’ απόψε το διάβασμα… σχήμα 12Χ18 για να χωράει βολικά στη μία παλάμη, να γυρίζουν οι σελίδες ωραία, μικρό πλάτος σελίδας για να μη χάνεται το μάτι από αράδα σε αράδα, ευανάγνωστη γραμματοσειρά και αραιωμένα διάστιχα, ευχάριστο στην ανάγνωση. Φτιαγμένο δηλαδή για να διαβάζεται όλο σε δύο ώρες στο λεωφορείο ή σε δύο βραδιές, με λίγο διάβασμα πριν κοιμηθείτε. Ή, αν προτιμάτε, μια Κυριακή πρωί, με καφέ, στην πλατεία της πόλης. Ή στην Τριχωνίδα.
ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Λίγες λέξεις για την “Πεντάμορφη”
Το διάσημο παραμύθι “η Πεντάμορφη και το Τέρας” το έγραψε η Γαλλίδα συγγραφέας Γκαμπριέλ Σουζάν Μπαρμπό ντε Βιλενέβ. Εκδόθηκε το 1741. Το 1756 επανεκδόθηκε γραμμένο αλλιώς από τη Ζαν Μαρί Λεπρένς ντε Μπομόν. Έκτοτε υπήρξαν αμέτρητες εκδοχές αυτού του εμβληματικού παραμυθιού.
Σύμφωνα με ερευνητές των πανεπιστημίων της Λισσαβόνας και του Ντούραμ το παραμύθι της Πεντάμορφης είναι αρχαίο, ηλικίας τουλάχιστον 4.000 ετών. Απ’ όσες παραλλαγές γνωρίζω, καμία δεν πλησιάζει την Αιτωλική αφήγηση που καταθέτω σ’ αυτό το βιβλίο, ως αρχαίο Αιτωλικό παραμύθι. Άκουσα το παραμύθι πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του ’50 από τον παππούλη μου Ανδρέα Παπασπύρου, στη Μυρτιά της Αιτωλίας. Μετά το θάνατό του, τέλη του 1959, συνέχισε να το λέει η βάβα μου Ελένη.
Τολμώ να πω ότι οι περιπέτειες του βασιλόπουλου για να φτάσει στην άκρη της γης όπου θα βρει την Πεντάμορφη, απόμακρα, να πω, ατμοσφαιρικά, φέρνουν στο νου το μύθο του Περσέα και της Ανδρομέδας. Πρώτη καταγραφή του παιδικού μου ακούσματος έκαμα τον Φεβρουάριο του 1997 στο τ. 50 του “αραμπά”. Η συγγραφή του παρόντος βιβλίου (διασκευή εκείνου του αφηγήματος) άρχισε τον Οκτώβριο του 2022 και τελείωσε τον Ιανουάριο του 2023.
* Ναι. Η πεντάμορφη του παραμυθιού, δεν έχει μόνο πέντε μορφές. Δεν είναι η μάγισσα που αλλάζει μορφές, που μπορεί να πάρει πέντε μορφές. Όχι. Δεν ακούσαμε καλά τους σοφούς που μίλησαν για την Παντάμορφη κι εννοούσαν την βασίλισσα που εμπεριέχει τα πάντα, που περιέχει όλες τις μορφές του θεού. Αυτό που βλέπουμε, υπάρχει. Αλλά υπάρχει κι αυτό που δεν βλέπουμε. Βλέπουμε την πολική αρκούδα. Και υπάρχει. Αλλά δεν βλέπουμε το πλαγκτόν. Όμως κι αυτό υπάρχει. Η αρκούδα είναι η κορυφή της ζωικής πυραμίδας στον Βόρειο Πόλο. Το πλαγκτόν είναι η βάση. Και η βάση αυτή είναι απείρως ευάλωτη. Από την βάση στην κορυφή της πυραμίδας παρεμβάλλονται μύριες μορφές ζωής. Οποιαδήποτε απ’ αυτές και αν χαθεί, προκαλεί τριγμούς στο οικοδόμημα. Η αρκούδα και η φώκια και το πλαγκτόν είναι ισότιμα όντα, χωρίς αυτά είναι αδύνατο να επιβιώσει ο άνθρωπος. Αλλά κι αυτή η διαπίστωση υποκρύπτει μια αλαζονεία, αφού, ακόμα και η προστασία τους, αν γίνει, θα γίνει προς όφελος του ανθρώπου. Ας γίνουμε λεπτεπίλεπτοι. Ας μην αναλάβουμε δράση για την προστασία της χλωρίδας και της πανίδας. Να μη γίνουμε οικολόγοι. Θα είναι το ίδιο καταστροφικό, όπως όταν εγκληματούμε μολύνοντας το νερό ή εξοντώνοντας την αρκούδα. Μπορούμε να κάνουμε κάτι πολύ καλύτερο: Να ΜΗΝ κάνουμε τίποτα. Κι αν είναι ανάγκη να κάνουμε κάτι για την εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας, να είναι πάντα εκείνο που δεν θα ενοχλεί το μυρμήγκι και το χορτάρι, που δεν θα γίνεται εμπόδιο στη ζωή των όντων. Δεν είναι άψυχα τα όντα, καθώς η θρησκευτική αλαζονεία του ανθρώπου δίδαξε. Δεν είναι μόνον ο άνθρωπος ένθεος. Ακόμα και το τελευταίο ζωύφιο αποτελεί μόριο του θεού, αποτελεί εκδήλωση της παντομορφίας του. Ναι. Η πεντάμορφη του παραμυθιού, δεν έχει μόνο πέντε μορφές. Δεν ακούσαμε καλά τους σοφούς που μίλησαν για την Παντάμορφη κι εννοούσαν την βασίλισσα που εμπεριέχει τα πάντα, που περιέχει όλες τις μορφές του θεού. Η πεντάμορφη δηλώνει τις πέντε διαστάσεις. Η πεντάμορφη του παραμυθιού είναι η ανώτερη ψυχή, ο χρυσός άνθρωπος του Ησιόδου. Χρυσή λάρνακα, εντός της οποίας η πεντάμορφη κοιμάται “χίλια χρόνια”, είναι το σώμα, το ανθρώπινο σώμα, το σκάφανδρο δηλαδή που το χρυσό (δηλαδή πύρινο) άυλο ον, δηλαδή ο θεός, χρησιμοποιεί για να κατέλθει “εν τοις κατωτάτοις της γης”. Σώμα και ψυχή, αντίστοιχα δε, εικόνα και λόγος. Το θνητό και το αθάνατο σε συνύπαρξη.
ΕΠΙΜΥΘΙΟ
Επτά εξηγήσεις για τον αναγνώστη
Η συγγραφική εργασία που έκαμα στο “μαγικό χτενάκι” και στην “Πεντάμορφη” συνίσταται στο εξής:
ΠΡΩΤΟΝ: Δεν αφαίρεσα κανένα επεισόδιο απ’ όσα υπήρχαν στην παλιά αφήγηση, η οποία έχει καταγραφεί στη μνήμη μου από τότε που ήμουν παιδί.
ΔΕΥΤΕΡΟΝ: Πρόσθεσα επεισόδια που έλειπαν από εκείνη την αφήγηση. Υπήρχε λόγος να λείπουν τότε, η αφήγηση δεν τα χρειαζόταν, μπορούσε να λειτουργήσει χωρίς αυτά, ήταν μία εναρμόνιση του παραμυθά με το προβιομηχανικό αγροτικό ακροατήριο. Υπήρχε όμως λόγος να προστεθούν τώρα, διότι, πλέον, έπρεπε να γίνει εναρμόνιση του παραμυθά με το μεταβιομηχανικό αστικό ακροατήριο.
ΤΡΙΤΟΝ: Διέσωσα το αφηγηματικό ύφος της αγροτικής προφορικότητας που, όμως, έπρεπε να μεταφερθεί στο πιο ευγενές λεξιλόγιο του καιρού. Η ευγένεια του παλιού ανταποκρινόταν στον αγροίκο χαρακτήρα του ακροατηρίου, η ευγένεια του νέου έπρεπε ν’ ανταποκρίνεται στον αστικό χαρακτήρα του νέου ακροατηρίου.
ΤΕΤΑΡΤΟΝ: Πειραματίστηκα με το αφηγηματικό ύφος που θα ήταν το ίδιο γοητευτικό στην άφωνη ανάγνωση, αλλά και στη φωναχτή. Η πρώτη αφορά τον ίδιο τον αναγνώστη που διαβάζει το βιβλίο άφωνα για τον εαυτό του. Η δεύτερη αφορά τον αναγνώστη που διαβάζει το βιβλίο φωναχτά έχοντας ακροατή ένα παιδί ή έναν τυφλό που δε μπορεί να διαβάσει.
ΠΕΜΠΤΟΝ: Ήθελα να δείξω την ικανότητα της περιφρονημένης Ελληνικής λαϊκής παραμυθολογίας που – σε αντίστιξη με την Ευρωπαϊκή – μπορεί να δώσει διασκευές λαϊκών έργων εξ ίσου γοητευτικών μ’ εκείνες που έγιναν διάσημες ταινίες και φημισμένα θεατρικά έργα.
ΕΚΤΟΝ: Επιχείρησα ν’ αντιδιαστείλω την διαχρονική λογοτεχνία με την εφήμερη που, για λόγους εμπορικούς, παράγεται σήμερα και προωθούν οι Εκδοτικοί Οίκοι, απωθώντας στο περιθώριο μια λογοτεχνία που, τάχα, δεν έχει να πει τίποτα στους συγχρόνους. Ήθελα να δείξω ότι η διαχρονική λογοτεχνία είναι έμψυχη και η εφήμερη άψυχη.
ΕΒΔΟΜΟΝ: Ήθελα να δείξω ότι το παραμύθι είναι κορυφαίο λογοτεχνικό είδος. Κακώς μονοπωλείται από την Εκδοτική Βιομηχανία ως υπόθεση των παιδιών. Το παραμύθι απευθύνεται στην αθωότητα όλων των ανθρώπων. Κι όταν λέμε “αθωότητα” εννοούμε τη μνήμη του Ανθρώπου, εννοούμε την ιδιότητα της αθανασίας.
Ταυτότητα Έκδοσης
| Τίτλος Βιβλίου | “Η Πεντάμορφη” |
| Συγγραφέας | Παντολέων Φλωρόπουλος |
| Είδος | Παραμύθι |
| Εκδότης | Εκδόσεις “Φωταμός” |
| Εικόνα εξωφύλλου | Χρήστος Παπανίκος |
| ISBN | 978-618-83615-8-4 |
| Σχήμα | 12 χ 18 |
| Σελίδες | 160 |
| Τιμή | 15 ευρώ |
Α’ Έκδοση
| Τιράζ | 100 |
| Έτος Έκδοσης | 2024 |
| Τόπος Έκδοσης | Αγρίνιο |